ሐረር (በተለይም ጥንታዊቷ ሐረር ጁጎል) በኢትዮጵያ ምስራቃዊ ክፍል የምትገኝ፣ በእስልምናው ዓለም "አራተኛይቱ ቅዱስ ከተማ" በመባል የምትታወቅ፣ በውስጧ የተዋቡ ጥንታዊ ቅርሶችን፣ ልዩ ባህልን እና አስደናቂ ስነ-ሕንፃን የያዘች ታሪካዊ ከተማ ናት።

እስካሁን ካነሳናቸው ዋና ዋና የሐረር ታሪካዊና ባህላዊ ምዕራፎች ውስጥ የሚከተሉት ይገኙበታል፡

• ጁጎል ግንብ (Jugol Wall): ከተማዋን ከውጭ ጥቃት ለመጠበቅ በ13ኛው ክፍለ ዘመን የተሰራው እና ዙሪያው 3.5 ኪሎ ሜትር የሚሸፍነው ግዙፉ የድንጋይና የጭቃ ግንብ።
• አምስቱ በሮች (The Five Gates): ከተማዋን ከውጭው ዓለም ጋር የሚያገናኙት እና ስማቸው በታሪክ የሚታወቀው በድሪ በሪ፣ አሱመዲ በሪ፣ አረቱ በሪ፣ ሳቃቲ በሪ እና ቡዳ በሪ።
• ባህላዊ ቤቶች (Gey Gar): ውብ በሆኑ የውስጥ የቅርጫት ጌጣጌጦች፣ በተደራጁ የመቀመጫ መድረኮች (ዴራዎች) እና በነጭና ቀይ የቀለም አቀማመጥ የሚታወቁት የሐረር ጥንታዊ ቤቶች።
• የጅቦች አብሮነት (Hyena Feeding): ከብዙ መቶ ዓመታት ጀምሮ ከከተማው ህዝብ ጋር ተስማምተው የሚኖሩት እና በየቀኑ በሰዎች እጅ እየተመገቡ የሚገኙት የጭረት ጅቦች (ቀቅ) ልዩ ባህል።
• ባህላዊና ሃይማኖታዊ በዓላት: እንደ አሹራ (የገንፎ ዝግጅት እና የጅብ አመጋገብ ስርዓት)፣ የሸዋል ዒድ እና የመውሊድ በዓላት የከተማዋ መለያ የሆኑ መንፈሳዊ ክንውኖች።

ሐረር ጁጎል (Jugol Wall) በኢትዮጵያ ምስራቃዊ ክፍል በምትገኘው ታሪካዊቷ የሐረር ከተማ ዙሪያ የሚገኝ፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሚታወቁ ጥንታዊ የመከላከያ ግንቦች አንዱ ነው። ይህ ግዙፍ ግንብ ከተማዋን ከውጭ ጥቃት ለመጠበቅ የተሰራ ሲሆን፣ የሐረር ጥንታዊ እስልምና ባህል እና የከተማ ፕላን ማዕከል ነው።

1. ታሪካዊ አመጣጥ እና አሰራር

• የተገነባበት ዘመን: ታሪካዊው ግንብ የተገነባው በ13ኛው ክፍለ ዘመን ሲሆን፣ በ16ኛው ክፍለ ዘመን (በአሚር አህመድ ኢብን ኢብራሂም ወይም አህመድ ግራኝ ዘመን) ማጠናከሪያ እና ማስፋፊያ ተደርጎለታል።
• መጠኑና ቁመቱ: ግንቡ ከ4 እስከ 5 ሜትር (ከ12 እስከ 16 ጫማ) ቁመት ያለው ሲሆን፣ ዙሪያውም 3.5 ኪሎ ሜትር ያህል ይሸፍናል።
• ቁሳቁስ አሰራር: ግንቡ የተሰራው ከአካባቢው በተገኙ ድንጋዮች፣ በጭቃ እና በኖራ ሲሆን፣ ለዘመናት የተለያዩ ጦርነቶችንና የአየር ንብረት ለውጦችንቋጥሮ ቆይቷል።

2. አምስቱ በሮች (The Five Gates)

ጁጎል ከተማ ከውጭው ዓለም ጋር የምትገናኘውና በግንቡ ላይ በተበጀቱ አምስት ዋና ዋና በሮች አማካኝነት ነው። እነዚህ በሮች ከተማዋን ከእስልምና ዓለም ጋር የሚያገናኙትን አምስቱን የሐረር ክፍሎች/ሰፈሮች ይወክላሉ።

1. የሐረር አምስቱ በሮች እና ዝርዝራቸው

2. በሮቹ ለከተማዋ የነበራቸው ታሪካዊና ማህበራዊ ሚና

• የመከላከያና የደህንነት ማዕከል: በታሪክ ዘመናት ሁሉ እነዚህ አምስት በሮች በየምሽቱ ይጠበቁ ነበር፤ ፀሐይ ስትጠልቅ በሮቹ ይዘጋሉ፣ ፀሐይ ስትወጣም ይከፈታሉ። ይህም ከተማዋን ከጠላት ጥቃት እና ከውጭ አደጋ ሙሉ በሙሉ ይጠብቅ ነበር።
• የንግድና የኢኮኖሚ መስመር: ከውጭ የሚመጡ ነጋዴዎች፣ አርሶ አደሮች እና ተጓዦች እቃቸውን ይዘው ወደ ጁጎል ከተማ የሚገቡት በእነዚህ በሮች በኩል ብቻ ነበር።
• የህዝብ ማህበራዊ ትስስር: እያንዳንዱ በር ከከተማ ውጭ ካሉ ልዩ ልዩ ጎሳዎች፣ መንደሮች እና የንግድ አጋሮች ጋር የተያያዘ በመሆኑ የየራሱ የባህልና የማህበራዊ ግንኙነት ታሪክ አለው።

3. የጁጎል ከተማ ልዩ ባህል እና ቅርስነት

• "አራተኛይቱ የእስልምና ቅዱስ ከተማ": በውስጧ ከ80 በላይ መስጊዶች (አንዳንዶቹ ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የነበሩ) እና ከ300 በላይ የባህላዊ ቤቶች ስብስብ አላት።
• የዩኔስኮ የዓለም ቅርስ: በልዩ የሐውስ ስነ-ሕንፃ ጥበብ፣ በባህላዊ የቤት ውስጥ አቀማመጥ እና በታሪካዊ እሴቱ ምክንያት እ.ኤ.አ. በ2006 ዩኔስኮ (UNESCO) የዓለም ቅርስነት መዝግቦታል።
• የቀቅ ህዝብና የዝንጀሮ/ቀቅ መግቢያ: ከግንቡ ውጭ ከሚታወቁት መስህቦች አንዱ ሲሆን፣ ሰዎች በዱር አራዊት (በቀቅ) አሰልጣኞች አማካኝነት ለቀቅ አጥንትና ስጋ ሲሰጡ ማየት የሚችሉበት ልዩ ባህል አለው።

የሐረር ጥንታዊ ባህላዊ ቤቶች "ጌይ ጋር" (Gey Gar / የከተማዋ ቤት) በመባል የሚታወቁ ሲሆን፣ በውስጣቸው የላቀ የሕንፃ ጥበብን፣ የእስልምናን መንፈሳዊ አስተምህሮ እና የሐረሪዎችን ማህበራዊና ባህላዊ ህይወት አዋህደው የያዙ አስደናቂ ቅርሶች ናቸው።

እነዚህ ቤቶች በጁጎል ግንብ ውስጥ በታቀጠሩ ጠባብ መንገዶች ዙሪያ የተገነቡ ሲሆን፣ አሰራራቸውና የውስጥ ማጌጫቸው ሙሉ በሙሉ የየራሳቸው ታሪካዊና ባህላዊ ትርጉም አላቸው።

1. የቤት አሰራር እና የግንባታ ቁሳቁስ

የሐረር ባህላዊ ቤቶች የግንባታ ስልት ከአካባቢው የተፈጥሮ ቁሳቁሶች ጋር የተጣጣመ ነው፡

• ግድግዳዎች: ከጥቅጥቅ ድንጋይ፣ ከሸክላ አፈር (ጭቃ) እና ከኖራ (Lime) ይገነባሉ። ይህም ቤቱ በሞቃት አየር ወቅት ቀዝቃዛ፣ በቅዝቃዜ ወቅት ደግሞ ሞቅ ያለ እንዲሆን ያደርገዋል።
• ጣሪያ: ጠንካራ ከሆኑ የእንጨት ወጋግራዎችና አፈር የሚሰራ ሲሆን፣ ውጫዊው ግድግዳ በኖራ ነጭ ቀለም ይቀባል፤ ይህም የፀሐይን ሙቀት ለመመለስ ይረዳል።
• ደጅ (Kibir B): የቤቱ ዋና መግቢያ በር ወደ ውጭ ሳይሆን ወደ መሐል ግቢ (Courtyard) የሚያይ ነው፤ ይህም የቤተሰቡን ሚስጥርና ግላዊነት (Privacy) ለመጠበቅ ይረዳል።

2. የውስጥ ክፍሎች እና የመቀመጫ ደረጃዎች (የመሐል አዳራሽ - Gey Gar)

የቤቱ ዋና ማዕከላዊ ክፍል "ጋር አሚር" (Ghar Amir) በመባል የሚታወቅ ሰፊ አዳራሽ ሲሆን፣ በውስጡም ከተለያየ ደረጃ ከፍ ብለው የተሰሩ አምስት የመቀመጫ መድረኮች (ከፋዮች - Dera / Kuti) ይገኛሉ፡

3. የዕቃዎች አቀማመጥ እና የውስጥ ጌጣጌጥ (The Display Wall)

በሐረር ባህላዊ ቤት ውስጥ ዋነኛው አስደናቂ ገጽታ የውስጥ ግድግዳዎች አሰራር ነው። የቤቱ ግድግዳዎች በሙሉ በባህላዊ የሸክላ፣ የነሐስ፣ የእንጨትና የቅርጫት ዕቃዎች የተሸለሙ ናቸው፡

• የቅርጫት ስራዎች (Harari Baskets - Mot/Gርብ): በሐረር ሴቶች በእጅ የተሰሩ ውብና ህብረ-ቀለም ያላቸው ቅርጫቶች በግድግዳው ላይ በጥንቃቄ ይሰቀላሉ።
• የእንጨት እና የነሐስ ጽዋዎች: ከውጭ ሀገር በንግድ የመጡ እና በሀገር ውስጥ የተሰሩ የነሐስ ሳህኖች፣ የቡና ስኒዎች እና የሸክላ ዕቃዎች በግድግዳው ላይ ባሉት ትናንሽ ክፍተቶች (Niches / Taket) ላይ ይደረደራሉ።
• የምልክትነት ፋይዳ: በግድግዳው ላይ የተሰቀሉት ዕቃዎች ብዛትና ጥራት የቤተሰቡን ሃብት፣ ማህበራዊ ደረጃ እና የሴቲቱን የቤት ውስጥ ጥበብ (Handicrafts) ያሳያሉ።

4. የቀለም አቀማመጥ እና ታሪካዊ ፋይዳ

በሐረር ቤቶች ውስጥ የሚጠቀሙት ቀለሞች የራሳቸው የሆነ መንፈሳዊና ባህላዊ ትርጉም አላቸው፡

• ነጭ ቀለም (White): የቤቱ የውስጥና የውጭ ግድግዳዎች በኖራ ነጭ ይቀባሉ። ነጭ ቀለም በእስልምና ባህል የንጽህና፣ የሰላም እና የመንፈሳዊ ብርሃን ምሳሌ ነው።
• ቀይ/ቡናማ ቀለም (Qey/Red Earth): የመቀመጫ መድረኮቹ (ዴራዎች) እና ወለሉ በቀይ አፈር እና በዘይት ቅልቅል ይታሻሉ። ቀይ ቀለም የመሬትን ለምነት እና የህይወት ኃይልን ይወክላል።
• ህብረ-ቀለማት ቅርጫቶች: በግድግዳው ላይ የሚሰቀሉት ቅርጫቶችና ምንጣፎች ደማቅ ቢጫ፣ አረንጓዴ፣ ቀይ እና ጥቁር ቀለሞችን ይይዛሉ፤ ይህም ለቤቱ የውስጥ ክፍል ታላቅ ውበትና ደስታን ይሰጣል።

በሐረር ከተማ ታሪክና ባህል ውስጥ ከግንቡና ከቤቶቹ በበለጠ ዓለም አቀፍ ዝናን ያተረፈው ትልቁ መለያ በከተማዋና በዱር ጅቦች (በቀቅ) መካከል ያለው ልዩና አስደናቂ አብሮነት ነው።

በሐረር ቋንቋ "አዲ" (Adey) በመባል የሚታወቁት እነዚህ የጭረት ጅቦች ከብዙ መቶ ዓመታት ጀምሮ ከከተማው ህዝብ ጋር ተስማምተው ይኖራሉ።

1. የጅብ ማጥመድ እና የመመገብ ባህል ታሪክ

• የአመጣጡ ታሪክ: ይህ ባህል የጀመረው ከብዙ መቶ ዓመታት በፊት በከተማዋ ላይ የደረሰውን ድርቅና የምግብ እጥረት ተከትሎ እንደሆነ ይነገራል። በወቅቱ ጅቦች ወደ ከተማዋ ገብተው ከብቶችን መብላት ሲጀምሩ፣ የሐረር አባቶች ጅቦችን ላለመግደል በመወሰን ስጋ በመስጠት አላመኗቸውም።
• የ"አባ ጅብ" (Hyena Man) ወግ: ይህንን ልማድ ከትውልድ ትውልድ በማስተላለፍ የሚታወቁ ቤተሰቦች አሉ። የዕለት ተዕለት ምግብ የሰጡዋቸው ጅቦች በጊዜ ሂደት የሰዎችን ድምፅ እየለመዱ መጡ።
• የአሰራር ስልት: በየቀኑ ማምሻውን የጅብ አሰልጣኞች ከከተማው ውጭ ባሉ ክፍት ቦታዎች በመሄድ ስጋን በትንሽ እንጨት ጫፍ በመያዝ ወይም በአፋቸው ይዘው ለጅቦቹ ይሰጣሉ። ጅቦቹም ምንም ሳይጎዱ ልክ እንደ የቤት እንስሳ ከሰዎች እጅ ስጋውን ተቀብለው ይመገባሉ።

2. የሐረር ማህበረሰብ እምነት እና የጅቦች ሚና

በሐረሪዎች ዘንድ ለጅቦች የተለየ ክብርና እምነት አለ፡

• ክፉ መንፈስን መከላከል: በባህላዊ እምነት መሰረት፣ ጅቦች ከተማዋን ከክፉ መናፍስት እና ከ መጥፎ ዕድሎች ይጠብቃሉ ተብሎ ይታመናል (በተለይም በዓመታዊው የዒድ ወይም የሙሐረም በዓላት ወቅት)።
• የክረምት ትንበያ: በየዓመቱ በአዲስ ዓመት መባቻ ላይ (በአሹራ ዕለት) ጅቦች የሚበሉት ስጋ ወይም እህል መጠን በማየት የዓመቱን ዝናብና ምርታማነት የመተንበይ ባህላዊ ስርዓት ይደረጋል። ጅቡ ስጋውን ከመረጠ መልካም ዓመት ይሆናል ተብሎ ይታመናል።

በሐረር (በጁጎል ከተማ) የሚከበሩ ባህላዊና ሃይማኖታዊ በዓላት ከከተማዋ ረጅም የእስልምና ታሪክ፣ ከሐረሪዎች ማህበራዊ መዋቅር እና ከአካባቢያዊ ባህሎች ጋር በጥብቅ የተሳሰሩ ናቸው።

ከእነዚህ በዓላት መካከል እጅግ ታዋቂው የአሹራ (Ashura) በዓል ሲሆን፣ ከእርሱ በተጨማሪ የዒድ (Eid) እና የመውሊድ (Mawlid) አከባበር ስነ-ስርዓቶች ልዩ ባህላዊ ድምቀት አላቸው።

1. የዓሹራ በዓል አከባበር (Ashura in Harar)

የአሹራ በዓል በሐረር ከተማ የሚከበረው በሂጅራ አቆጣጠር በመጀመሪያው ወር (በሙሐረም 10) ሲሆን፣ በውስጡ መንፈሳዊ ጸሎትን፣ ማህበራዊ አንድነትን እና ባህላዊ ስርዓቶችን አዋህዶ የያዘ ነው።

• የገንፎ ዝግጅት እና የጋራ ምግብ (Gey Shu / Ukat):
• በዕለቱ በየቤቱ እና በመስጊዶች ልዩ ባህላዊ ገንፎ (በሐረሪኛ "ሹኝ" ወይንም "ኡካት") ይዘጋጃል።
• ይሄ ገንፎ በትልልቅ ሳህኖች ተደርጎ ለቤተሰብ፣ ለጎረቤት፣ ለደሃዎች እና ወደ መስጊድ ለሚመጡ እንግዶች በነፃ ይታደላል።
• የህፃናት ጨዋታና የባህል ስነ-ስርዓት (Ashoora Hoysa):
• በዕለቱ ምሽት ህፃናትና ወጣቶች በእጃቸው ከዱባ ወይም ከሸክላ የተሰሩ የብርሃን ማብራሪያዎችን (ወይንም በጣሳ የተሰሩ ከበሮዎችን) ይዘው በጁጎል ጠባብ መንገዶች ላይ እየተዘዋወሩ "አሹራ ሆይሳ..." እያሉ ባህላዊ ዜማዎችን ይዘምራሉ።
• ወደ በሮች እየጠጉ ሲዘምሩ የቤቱ ባለቤቶች ጣፋጭ ምግቦችን፣ ፍራፍሬዎችን ወይም ገንዘብ ስጦታ ይሰጧቸዋል።
• የጅቦች ገንፎ የመመገብ ስርዓት (Hyena Porridge Ceremony):
• በአሹራ ምሽት የአካባቢው የሃይማኖት አባቶችና የጅብ አሰልጣኞች በተለየ ቦታ (በተለይም በሼክ እናበሪ መቃብር አቅራቢያ) ቅቤና ወተት የተነከረ የቅቤ ገንፎ ያዘጋጃሉ።
• ጅቦቹ ተጠርተው ገንፎውን እንዲበሉ ይደረጋል። ጅቦቹ ገንፎውን በደስታ በልተው ከጨረሱ "መጪው ዓመት የሰላም፣ የምህረትና የብልፅግና ዓመት ይሆናል" ተብሎ ይታመናል። ጅቦቹ ገንፎውን ካልበሉት ግን አባቶች ለሀገሩ ሰላም ልዩ ዱዓ እና ምህረት ይለምናሉ።

2. የሸዋል ኢድ (Shawwal Eid / Arefa)

ከዒድ አል-ፊጥር (የረመዳን ጾም ፍቺ) በኋላ የሚከበረው የሸዋል ኢድ በሐረሪዎች ዘንድ ከመደበኛው ዒድ ይልቅ በላቀ ሁኔታ ይከበራል፡

• የስድስቱ ቀን ጾም: ከረመዳን በኋላ በሸዋል ወር የሚጾሙትን 6 ቀናት ጾም ከጨረሱ በኋላ ትልቁ የሸዋል ዒድ በዓል ይከበራል።
• የወጣቶች የፍቅርና የጋብቻ ስርዓት (Awmish): በሸዋል ዒድ ዕለት ወጣቶች በባህላዊ አልባሳት አብደው በጁጎል ጎዳናዎች እና ክፍት ቦታዎች ላይ ይሰበሰባሉ። ወጣቶች የወደዷትን ሴት በመምረጥ አበባ ወይም ስጦታ የሚሰጡበት፣ ለጋብቻ የሚተጫጩበት ታላቅ ባህላዊ አጋጣሚ ነው።

3. የመውሊድ በዓል (Mawlid al-Nabi)

የነቢዩ ሙሐመድ የልደት በዓል (መውሊድ) በሐረር ለየት ባለ መንፈሳዊ ድምቀት ይከበራል፡

• መንፈሳዊ መንዙማዎችና መንፈሳዊ ግጥሞች: በጃሚዕ መስጊድ እና በከተማዋ በሚገኙ ታዋቂ የሸኾች መቃብሮች (መቃም) አካባቢ ህዝቡ ተሰብስቦ ሌሊቱን ሙሉ የነቢዩን ታሪክ የሚያወሱ መንዙማዎችን እና የሐረሪ ባህላዊ መንፈሳዊ ዜማዎችን (ዚክሪ - Zikri) ያዜማሉ።
• ቡና እና ጫት ማቅረብ: በስነ-ስርዓቱ ላይ ባህላዊ የሐረር ቡና፣ ሀሪራ (ሾርባ) እና ጣፋጮች እየተዘጋጁ ለታዳሚው ይቀርባሉ።

በሐረር ጁጎል ከተማ ውስጥ ከሚገኙት ታሪካዊና ባህላዊ ማዕከላት መካከል የአርቱር ራምቦ መታሰቢያ ቤት (Rimbaud's House & Museum) እና የሐረር ብሔራዊ ሙዚየም (Harari National Museum) የየራሳቸው የተለየ ታሪክና ፋይዳ ያሏቸው አስደናቂ ስፍራዎች ናቸው።

1. የአርቱር ራምቦ መታሰቢያ ቤት (Arthur Rimbaud Center)

• ታሪካዊ ዳራ: ታዋቂው ፈረንሳዊ ገጣሚ እና ጸሐፊ አርቱር ራምቦ (Arthur Rimbaud) በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ (በ1880ዎቹ) በሐረር ኑሮውን መስርቶበት የነበረ ታሪካዊ ቤት ነው።
• ሕንፃውና አሰራሩ: ቤቱ የተገነባው በባህላዊው የሐረር ጌይ ጋር (Gey Gar) ስነ-ሕንፃ ዘይቤ ሲሆን፣ የሕንድ ውቅያኖስ የንግድ ተጽዕኖዎችን እና የሐረሪዎችን ጥንታዊ የግንባታ ስልት አዋህዶ የያዘ ውብ ባለ ሁለት ፎቅ ሕንፃ ነው።
• በሐረር የነበረው ቆይታ: አርቱር ራምቦ በወጣትነቱ በፈረንሳይ እጅግ ዝነኛ ግጥሞችን ከጻፈ በኋላ ግጥም መጻፍን አቆመ፤ በመቀጠልም ወደ ሐረር በመምጣት እንደ ቡና ንግድ፣ የጦር መሳሪያ ንግድ እና የጉዞ አሳሽ ሆኖ ለዓመታት ኖሯል። በሐረር ህብረተሰብ ዘንድም ትልቅ ግምት ነበረው።
• የአሁኑ አገልግሎት: ዛሬ Rimbaud's House & Museum የፈረንሳይ እና የሐረርን የባህል ቁርኝት የሚያሳይ ማዕከል ሆኖ ያገለግላል። በውስጡም የራምቦን ሕይወት የሚያሳዩ ፎቶግራፎች፣ በወቅቱ የተጠቀመባቸው የንግድ እቃዎች እና የሐረርንና የፈረንሳይን ግንኙነት የሚገልጹ ሰነዶች ይገኙበታል።

2. የሐረር ብሔራዊ ሙዚየም (Harari National Museum)

• ዓላማና ቦታ: በጁጎል ከተማ ውስጥ የሚገኝ ሲሆን፣ የሐረር ሕዝብን ረጅም ታሪክ፣ የባህል ቅርስ፣ አኗኗር እና ማህበራዊ እሴቶች ለጎብኚዎች የሚያስተዋውቅ ዋና ሙዚየም ነው።
• የቅርሶች ስብስብ:
• ባህላዊ አልባሳትና ጌጣጌጦች: የሐረሪ ሴቶች የሚጠቀሟቸው ውብ ባህላዊ ልብሶች፣ ወርቃማና ብር አምባሮች፣ የአንገት ጌጦች እና የራስ መጎናጸፊያዎች ይገኙበታል።
• የቤት ውስጥ ቁሳቁሶችና ቅርጫቶች: በባህላዊ ቤቶች ውስጥ አገልግሎት የሚሰጡ የተለያዩ በእጅ የተሰሩ ቅርጫቶች (ሞት)፣ የሸክላ ዕቃዎች እና የቡና ማቅረቢያ ቁሳቁሶች ተደርድረው ይገኛሉ።
• ታሪካዊ መጻሕፍትና ሰነዶች: የሐረርን ኢስላማዊ ታሪክ፣ የሼኮችንና የአሚሮችን የንግሥና ዘመን የሚያሳዩ በእጅ የተጻፉ የብራና መጻሕፍት እና ጥንታዊ የብር ሳንቲሞች በሙዚየሙ ውስጥ ተጠብቀው ይገኛሉ።

Harar (especially the ancient walled city of Harar Jugol) lies in the eastern part of Ethiopia. Known in the Islamic world as "the fourth holy city", it is a historic town that holds beautiful ancient monuments, a distinctive culture and remarkable architecture.

Among the main historical and cultural chapters of Harar are the following:

• The Jugol Wall: The great stone-and-mud wall, built in the 13th century to protect the city from outside attack, that runs about 3.5 km around it.
• The five gates: The gates that link the city with the outside world, whose historic names are Badri Beri, Assumay Beri, Erer Beri, Sanga Beri and Buda Beri.
• The traditional houses (Gey Gar): The ancient houses of Harar, known for their beautiful basketry decoration inside, their organised raised seating platforms (deras) and their white and red colour scheme.
• Living with the hyenas (hyena feeding): The special tradition of the spotted hyenas, which for many centuries have lived in harmony with the people of the city and are fed by hand every day.
• Cultural and religious festivals: Spiritual events that mark the city, such as Ashura (the preparation of porridge and the feeding of the hyenas), Shawwal Eid and the Mawlid celebrations.

The Harar Jugol (Jugol Wall) is one of the world's well-known ancient defensive walls, around the historic city of Harar in eastern Ethiopia. This great wall was built to protect the city from outside attack, and it is the centre of Harar's ancient Islamic culture and urban plan.

1. Historical origins and construction

• When it was built: The historic Jugol wall was built in the 13th century, and was reinforced and extended in the 16th century (in the time of Emir Ahmad ibn Ibrahim, or Ahmad Gragn).
• Size and height: The wall is 4 to 5 metres (12 to 16 feet) high and runs about 3.5 kilometres around.
• Materials and construction: The wall was built of local stone, mud and lime, and has stood through many wars and climate changes over the centuries.

2. The five gates

The Jugol city connects with the outside world through five main gates built into the wall. These gates represent the five parts or districts of Harar that link the city with the Islamic world.

1. The five gates of Harar and their details

2. The historical and social role of the gates for the city

• A centre of defence and security: Throughout history these five gates were guarded every night; at sunset the gates were closed and at sunrise they were opened. This fully protected the city from enemy attack and outside danger.
• A trade and economic route: Merchants, farmers and travellers from outside could enter Jugol with their goods only through these gates.
• Social ties of the people: Each gate was linked to different clans, villages and trading partners outside the city, so each has its own history of culture and social relations.

3. The special culture and heritage of Jugol

• "The fourth holy city of Islam": The city has more than 80 mosques (some dating from the 10th century) and a collection of more than 300 traditional houses.
• UNESCO World Heritage: Because of its distinctive house architecture, traditional interior arrangement and historical value, UNESCO inscribed it as a World Heritage Site in 2006.
• The hyenas: One of the best-known attractions outside the wall is the hyena feeding site, where visitors can see people, through hyena handlers, giving bones and meat to the wild hyenas.

The ancient traditional houses of Harar are known as "Gey Gar" (the town house). They are remarkable heritage that combines fine architecture, Islamic spiritual teaching and the social and cultural life of the Harari people.

These houses are built around the narrow streets planned inside the Jugol wall, and their construction and interior decoration each have their own historical and cultural meaning.

1. How the houses are built and the building materials

The building style of Harar's traditional houses is matched to local natural materials:

• Walls: They are built of dense stone, clay soil (mud) and lime. This keeps the house cool in hot weather and warm in cold weather.
• Roof: It is made of strong wooden beams and earth, and the outer walls are painted white with lime, which helps to reflect the heat of the sun.
• The door (Kibir B): The main entrance faces not outward but inward to the central courtyard, which helps to protect the family's secrecy and privacy.

2. Interior rooms and seating levels (the central hall, Gey Gar)

The main central part of the house is a spacious hall known as "Ghar Amir", and inside it there are five seating platforms (deras / kuti) built at different heights:

3. Arrangement of objects and interior decoration (the display wall)

The most striking feature of a traditional Harari house is the treatment of the interior walls. The walls of the house are fully decorated with traditional pottery, bronze, wood and basketry:

• Basketry (Harari baskets): Beautiful, many-coloured baskets made by hand by Harari women are carefully hung on the wall.
• Wooden and bronze cups: Bronze plates, coffee cups and pottery, some brought from abroad through trade and some made locally, are arranged in the small niches (taket) in the wall.
• Symbolic importance: The number and quality of the objects hung on the wall show the family's wealth, social standing and the woman's skill in household handicrafts.

4. Colour scheme and historical significance

The colours used in Harari houses have their own spiritual and cultural meanings:

• White: The inside and outside walls of the house are painted white with lime. In Islamic culture white is a symbol of purity, peace and spiritual light.
• Red or brown (red earth): The seating platforms (deras) and the floor are polished with a mixture of red earth and oil. Red represents the fertility of the earth and life force.
• Multi-coloured baskets: The baskets and mats hung on the walls carry bright yellow, green, red and black, which give the interior great beauty and cheerfulness.

In the history and culture of Harar, more than the wall and the houses, the best-known feature around the world is the special and remarkable coexistence between the city and the wild hyenas.

These spotted hyenas, known in the Harari language as "Adey", have lived in harmony with the people of the city for many centuries.

1. The history of the hyena-feeding tradition

• Its origin: It is said that this tradition began many centuries ago, following a drought and food shortage in the city. At that time, when hyenas entered the city and began to eat cattle, the fathers of Harar decided not to kill them but tamed them by giving them meat.
• The tradition of the "hyena man": There are families known for passing this practice from generation to generation. Hyenas that were given food every day gradually grew used to human voices.
• How it is done: Every evening the hyena handlers go to open places outside the city and give meat to the hyenas, holding it on the tip of a small stick or in their mouths. The hyenas take the meat from people's hands, without harming anyone, like domestic animals, and eat it.

2. The beliefs of the Harari community and the role of the hyenas

Among the Harari people there is a special respect and belief about hyenas:

• Warding off evil spirits: According to traditional belief, the hyenas protect the city from evil spirits and bad luck (especially during the yearly Eid or Muharram festivals).
• Forecasting the season: Every year at the start of the new year (on Ashura day), there is a traditional ceremony in which the amount of meat or grain that the hyenas eat is watched in order to predict the year's rain and harvest. If the hyena chooses the meat, it is believed that the year will be good.

The traditional and religious festivals celebrated in Harar (in the Jugol city) are closely bound up with the city's long Islamic history, the social structure of the Harari people and local cultures.

Among these festivals the best known is Ashura, and besides it the celebrations of Eid and Mawlid have their own special cultural splendour.

1. The celebration of Ashura (Ashura in Harar)

Ashura in Harar is celebrated in the first month of the Hijri calendar (on 10 Muharram), and combines spiritual prayer, social unity and traditional ceremonies.

• Preparing porridge and sharing a common meal (Gey Shu / Ukat):
• On that day a special traditional porridge (in Harari "Shuñ" or "Ukat") is prepared in houses and mosques.
• This porridge is served in large dishes and distributed free to family, neighbours, the poor and guests who come to the mosque.
• Children's play and cultural ceremony (Ashoora Hoysa):
• On the evening of that day, children and young people carry lamps made from pumpkins or clay (or drums made from tins) and walk the narrow streets of Jugol singing traditional songs, saying "Ashura Hoysa...".
• As they sing near the gates, the owners of the houses give them sweets, fruit or gifts of money.
• The hyena porridge ceremony:
• On the night of Ashura, the local religious fathers and hyena handlers prepare, at a special place (especially near the tomb of Sheikh Enabri), butter porridge soaked in butter and milk.
• The hyenas are called to eat the porridge. If they eat it gladly and finish it, it is believed that "the coming year will be a year of peace, mercy and prosperity." If the hyenas do not eat the porridge, the fathers ask for forgiveness and offer special prayers for the peace of the country.

2. Shawwal Eid (Shawwal Eid / Arefa)

The Shawwal Eid, celebrated after Eid al-Fitr (the end of the Ramadan fast), is celebrated among the Harari people even more than the regular Eid:

• The six-day fast: After the 6 days of fasting in the month of Shawwal following Ramadan are completed, the great Shawwal Eid festival is celebrated.
• Courtship and marriage customs of young people (Awmish): On the day of Shawwal Eid, young people in traditional dress gather in the streets and open spaces of Jugol. It is a great traditional occasion when young men choose the woman they like and give her flowers or gifts, and become engaged to marry.

3. The Mawlid festival (Mawlid al-Nabi)

The birthday of the Prophet Muhammad (the Mawlid) is celebrated in Harar with a special spiritual splendour:

• Spiritual munzuma and religious verse: At the Jami' Mosque and around the tombs of well-known sheikhs (maqam) in the city, people gather and sing all night munzumas that recount the Prophet's story, together with the traditional spiritual melodies of the Harari people (Zikri).
• Serving coffee and khat: During the ceremony, traditional Harari coffee, harira (soup) and sweets are prepared and served to those present.

Among the historical and cultural centres in the Harar Jugol city, Rimbaud's House and Museum and the Harari National Museum are remarkable places, each with its own distinct history and importance.

1. Arthur Rimbaud's house (the Arthur Rimbaud Centre)

• Historical background: This is the historic house in which the famous French poet and writer Arthur Rimbaud made his home in Harar in the late 19th century (in the 1880s).
• The building and its construction: The house was built in the traditional Harari Gey Gar architectural style, and is a beautiful two-storey building that combines Indian Ocean trading influences with the ancient building methods of the Harari people.
• His stay in Harar: After writing very famous poems in France in his youth, Arthur Rimbaud stopped writing poetry. He then came to Harar and lived there for years as a coffee trader, an arms trader and an explorer. He was also held in high regard among the people of Harar.
• Present use: Today Rimbaud's House and Museum serves as a centre that shows the cultural link between France and Harar. Inside are photographs showing Rimbaud's life, trade goods he used at the time, and documents describing the relationship between Harar and France.

2. The Harari National Museum

• Purpose and location: The Harari National Museum stands in the Jugol city and is the main museum presenting to visitors the long history, cultural heritage, way of life and social values of the Harari people.
• The collection:
• Traditional clothing and jewellery: It includes the beautiful traditional dress used by Harari women, gold and silver bracelets, necklaces and head coverings.
• Household objects and baskets: Various hand-made baskets (mot), pottery and coffee-serving utensils used in traditional houses are on display.
• Historical books and documents: The museum preserves hand-written parchment manuscripts and ancient silver coins that show the Islamic history of Harar and the reigns of the sheikhs and emirs.